"Doğalgaz Dağıtım İhalelerinde Mutlaka Fizibilite İstenmeli"
IGDAS-UGETAM Koordinatörü Prof. Dr. Ümit Dogaç Arınç

 

Anayasa'nin 56'nci Maddesi'ne göre herkes saglikli, dengeli bir çevrede yasama hakkinda sahiptir. Çevreyi gelistirmek, çevre sagligini korumak ve kirlenmesini önlemek, devletin ve vatandaslarin görevidir. Denizli, Manisa, Afyon, Burdur, Isparta çanak sehir görünümünde ve nefes alinamaz durumdadir. Hava kirliligi, % 70 oraninda linyit kömürü yakilmasindan kaynaklanmaktadir. Kükürt dioksitin havadaki yogunlugu milyonda 15 degerini astiginda, solunum yolu rahatsizliklari ve kalp rahatsizliklari baslamaktadir. Hava kirliliginin % 50 azaltilmasi sonucunda, (IGDAS bunu % 90 basardi) akciger kanseri ölümlerinde % 25, kalp yetmezligi ölümlerinde % 20 azalma görülmüstür. Sirf bundan dolayi dogalgazin zaruri tüketim maddesi olarak kabul edilmesi ve KDV'den istisna olmasi gerekmektedir. Ilk dönemde dogalgaz kullanimini tesvik etmek için KDV % 3'tü sonra % 8'e ve maalesef su anda lüks tüketim maddesi gibi % 18'e çikarildi. Bu konuda Enerji Bakanimiz, Sanayi Bakanimiz ve Çevre Bakanimiz ayni fikirde. Maliye Bakanimiz da ayni fikirde oldugunda mesele kalmiyor. Hava kirliligi sorununu Istanbul ve Ankara'da yasadik. 1992'de Istanbul'da m3 basina 219 mikrogram kükürt dioksit emisyonu vardi. Yasli ve çocuklarin sokaga çikmamasi öneriliyordu. Bu deger 2003 yilinda 24'e düstü. Halbuki Dünya Saglik Örgütü'nün önerdigi, ni3 basina 150 mikrogramdi. Biz bunu 24'e düsürdük.
Yapilan lisans ihalelerine dogalgaz isletmecisi olan hiçbir yabana firma katilmamis. Böylece sektöre Türkiye'nin ihtiyaci olan yabanci girisimci sermayesi ve tecrübesi getirilememis. Buna mukabil ihalelere dogalgaz isletme tecrübesi olmayan bazi taahhüt firmalari istirak etmistir. Teklif veren sirketler dogalgaz sehir içi dagitim isletmesini bilmemesi nedeniyle düsük birim hizmet ve amortisman bedellerini teklif etmis ve ihaleleri almislardir. Söz konusu tekliflerin ticari akla uygun olmadigi, "önce alalim sonra durama bakariz" anlayisiyla hareket edildigi kanaatindeyiz. Kaldi ki verilen teklifler 8 yil içindir. Lisans ise 30 yil için verilmektedir. 8 yil sonrasinda ne olacagini kimse bilememektedir.

Türkiye'deki fiyatlari Avrupa'daki birim hizmet amortisman bedelleri ile mukayese etmek istiyorum. Türkiye'de birim hizmet amortisman bedelleri 0.036 cent/k\Vh ila 0.172 cent/kWh arasinda degisiyor. Avrupa'da ise 075 centAWh ila 1.98 cent/kWh arasinda degisiyor. Türkiye'de IGDAS, IZGAZ, Adapazari Gaz, 4 cent veya 0.4 sent/kWh olmaktadir. Bu tecrübeler Avrupa'da uygulandi. Güvenlige çok önem veriyorlar. Su ana kadar Avrupa'da ciddi bir problem duymadik. Biz IGDAS'da 17 senedir yatirim yapiyoruz. Su ana kadar IGDAS'm gazini kullanan Istanbul vatandasindan bir sikayet duydunuz mu? Ama maalesef dünkü oturumda EPDK Baskanina gelen bir somya "IGDAS'm fiyati yüksek, bizonu düsürecegiz" cevabi veriliyor. Fiyati düsürürseniz bu kalite ve emniyet nasil saglanacak?

Benzer yaklasimla diger ihaleleri alabilecek sirketler bir süre sonra dogalgaz dagitimi veya isletmeciligi yapamaz hale gelebilirler. EPDK'nin bu yaklasimi, kar marjlarinin bu seviyelerde kalmasi, gelir-gider dengelerinde önemli bozukluklari beraberinde getirebilecektir. Sayin Bakanimizin dedigi gibi fiyat ikinci planda olmali. Dogalgaz gibi hassas bir ürünün dagitim ve isletmeciligi nitelikli insan gücü. ileri teknoloji ve kalite standartlarini getirmektedir. IGDAS bütün bunlari saglamistir ve gereklil yatirimlari yapmistir. Bu alanda yatirim yapmayan veya yapamayan sirketlerin dogalgazi güvenle tüketiciye nasil ulastiracagi ve güvenligini nasil sürekli kilacagi soru isaretleri ile doludur. Bugün pek çok bankanin kamuya yük olusturacak sekilde BDDK'nm elinde kalmasi gibi, dogalgaz dagitim ve isletmeciligine soyunan pek çok firma da önümüzdeki yillarda EPDK'nin elinde kalabilir. Böyle bir gelismenin dogalgaz dagitim hizmetlerini aksatabilecegi, ciddi sosyal ve ekonomik sikintilar dogurabilecegi endisesini tasimaktayiz. Dogalgaz lisans ihalelerine giren sirket sayisinin çok az olmasi da bu sorunlarin bir göstergesidir. Yeterli rekabet de saglanamamaktadir. Bu sebeple ihale bedelleri farklilasmaya ve artmaya baslamistir. EPDK da ihalelere ilginin az oldugunun farkindadir. Ancak sorunun kaynagini bulmak ve düzeltmek yerine, ayni sirketin en fazla 2 sehirde dagitim yapabilmesi hükmünü 5 sehre çikararak sorunu görünmez kilma yoluna gitmistir. 4646 sayili Dogalgaz Piyasasi Kanunu'nda EPDK'ya bu sayiyi anirma yetkisi verilmistir ancak bu yetkinin hangi sartlarda kullanilacagi da tanimlidir. Ihalelerin yeterli ilgiyi görmemesi beklenen bir durum degildir. Üstelik sartlardan biri de degildir. Mutlaka ihale yönteminin gözden geçirilmesi ve fizibilite istenmesi gerekmektedir.

IGDAS olarak egitime çok önem verdik. Gas de France ile birlikte Uluslararasi Gaz Egitim Teknoloji Merkezini kurduk. Su anda hem Türkiye'nin hem çevre ülkelerinin uygulamali dogalgaz egitim ihtiyacini karsilamakta. .Ülkemizin medari iftihari olan egitim tesislerimiz Pendik Kurtköy'dedir. Ortadogu, Orta Asya, Balkanlar ve Kuzey Afrika'dan Gas de France'a gelecek egitim taleplerini bize yönlendirilecektir. Su anda istanbul'un % 80'ine gaz verdik ve 8 bin km çelik ve polietilen boru dösedik. Toplam 2.5 milyon abonemiz var. 24 saat hizmet veriyoruz. Hangi personelle? 700 personelle Gaz sirketleri teklif verirken bunu dikkate almamislar, SCADA'yi dikkate almamislar. Istanbul'un sartlarinda, Alo 187 acil telefon hattina telefon edildiginde 12.5 dakikada olay mahalline gidiliyor. 13.5 dakikada islem bitiriliyor. Eger siz 12.5 dakika yerine 125 dakika sonra gitseniz geçmis ola, mahalle gitti. Bunun için 700 personel istihdam ediyoruz."







IGDAS-UGETAM Koordinatörü Prof. Dr. Ümit Dogaç Arınç